facebook
^Back To Top

  • 1 Leżajsk
    Widok z wieży telefonicznej na Sąd i osiedle Staszica i Kołłątaja.
  • 2 PKP
    Ciuchcia wjeżdżająca na peron w Leżajsku
  • 3 Osiedle
    Widok na osiedle z kominem w tle
  • 4 Leżajsk
    Przemarsz Orkiestry ul. Mickiewicza przy Ogródku Jordanowskim i Szkole Muzycznej
  • 5 Dom Kultury
    Występ chóru przed Domem Kultury w ramach Wojewódzkich Eliminacji "Artama 78"

- Pracownia Dokumentacji Dziejów Miasta -

  

Historia miasta i regionu

 
 HISTORIA LEŻAJSKA I REGIONU
 Ziemia Leżajska to obszar od stuleci powiązany przyrodniczo-geograficznie jak również historycznie,  gospodarczo i społecznie ze swoją stolicą, którą jest miasto powiatowe Leżajsk. Leżajsk to miejscowość położona na południowo-wschodnim skraju Puszczy Sandomierskiej na pograniczu Doliny Dolnego Sanu i Płaskowyżu Kolbuszowskiego, oddalony o 46 kilometrów na północny - wschód od Rzeszowa. Miasto jest ważnym centrum administracyjnym, gospodarczym, kulturalnym i oświatowym dla okolicznych miejscowości i posiada dogodne połączenia kolejowe i autobusowe z wieloma większymi miejscowościami w kraju.
 Historia Ziemi Leżajskiej obfituje w wiele ciekawych ale i dramatycznych wydarzeń, które  odcisnęły swe piętno na tej części Rzeczypospolitej. Ziemia leżajska, której perłą jest Leżajsk, to jedno z najpiękniejszych miejsc na Podkarpaciu, o bogatej historii, tradycji i kulturze.
W dziejach Leżajska bardzo często stosowane są dwie cezury czasowe tj. okres prehistoryczny do lokacji miasta w 1397 r. po rok 1524 (do zniszczenia Leżajska przez Tatarów i wzięcia w jasyr jego mieszkańców) oraz  drugi okres to relokacja na nowym miejscu w 1524 r. Należy  wspomnieć tutaj o wczesnym osadnictwie na ziemi leżajskiej i terenie obecnego miasta Leżajska. Znane są obiekty odnalezione w XIX w. pochodzące z wykopalisk archeologicznych świadczących niezbicie o osadnictwie wczesnosłowiańskim i rzymskim. Badania wykopaliskowe prowadzone były m.in. w 1881 roku na tzw. “Szwedzkiej Górze” w Leżajsku (stanowisko nr 3).
Z pierwszej połowy XX w. pochodzi informacja o cmentarzysku kurhanowym w Brzyskiej Woli. Na ślady osadnictwa natrafiono również w gminach: Grodzisko Dolne, Kuryłówka, Sarzyna i Leżajsk oraz miejscowościach: Giedlarowa, Grodzisko Dolne, Opaleniska, Piskorowice, Tarnawiec i oczywiście Leżajsk (dzisiejsze ul. Podzwierzyniec i ul. Zmuliska).
Wczesne osadnictwo na Ziemi Leżajskiej pozostawiło po sobie wiele cennych zabytków w postaci wyrobów krzemiennych, ceramiki, a także monety rzymskie.
DOKUMENTOWANE wzmianki historyczne o samym Leżajsku, istniejącym wtedy nad brzegiem rzeki San pochodzą z XIII i XIV wieku.
Pierwsza z nich mówi, że Leżajsk to „…osada założona najprawdopodobniej w wieku XIII przez Jana Kustra z Krzeszowa.  Po jego śmierci stała się wsią królewską.”
Jak podają XIX-wieczne przekazy o pradawnym istnieniu Leżajska świadczyć miała domniemana inskrypcja pochodząca ze Starego Miasta, znajdująca się na głównych dębowych odrzwiach cerkwi z “datą 1228 rok” Jeszcze do chwili pożaru tejże świątyni w roku 1860 ponoć można było ową  inskrypcję odczytać, jednakże pożar doszczętnie strawił cerkiew.
Drugą wzmiankę o Leżajsku można spotkać w przywileju lokacyjnym wsi Połomyja z roku 1346, w której napisano:
 “...Król Kazimierz Wielki rycerzowi Narcyzowi synowi sołtysa z Leżeńska...”
Następny może najbardziej znany zapisek mówiący o Leżajsku znajduje się w dokumencie Kazimierza Wielkiego, który w akcie z 1354 r. nadaje Janowi Pakosławicowi Rzeszów wraz z okolicą od Dąbrowy leżącej w Ziemi Sandomierskiej,  po Leżajsk w Ziemi Jarosławskiej. Dzieje Leżajska na kartach historii zapisane są następnie poprzez lokację miasta przez Króla Polskiego Władysława Jagiełłę w Radomiu w dniu 28 grudnia 1397 r. i nadanie nazwy Królewskie Miasto:
    Jako siedziba starostwa Leżajsk zaistniał od 1424 r., zaś w latach 1433-1772 był niegrodowym starostwem powiatowym.
Drugim ważnym wydarzeniem w historii Leżajska stało się przeniesienie miasta, po wyniszczającym najeździe tatarskim w sierpniu 1524 r. Król Polski Zygmunt I Stary aktem lokacyjnym wydanym w dniu 23 września 1524 r. we Lwowie, przenosi Miasto Leżajsk znad otwartej równiny rzeki San na obecne, bardziej obronne miejsce.  Ze względu na swoje położenie przy szlaku  do Sandomierza, dzieje Leżajska obfitują w chwile rozkwitu i rozwoju, dzięki czemu Leżajsk stał się prężnie rozwijającym ośrodkiem rzemieślniczym i handlowym. W latach 1607-1610 Leżajsk był świadkiem sąsiedzkich zatargów i prywatnej wojny dwóch sąsiadów, a miejscowych magnatów – starosty leżajskiego Łukasza Opalińskiego i Stanisława Stadnickiego zw. „Diabłem Łańcuckim”. Położenie Leżajska, było też niestety wielokrotnie przyczyną upadku i zniszczenia naszego miasta. Wynikało to z licznych wojen toczonych przez Rzeczypospolita i wspomnianych już najazdów Tatarów (1498, 1500, 1509, 1519, 1524 i późniejszych). Następnie szereg wydarzeń wojennych i politycznych  związanych z przemarszami wojsk wołoskich, szwedzkich, saskich, konfederacji.  Niestety Leżajsk już od I rozbioru Polski w 1772 r. znalazł się w granicach zaboru austriackiego  monarchii habsburskiej. Na losy miasta i jego mieszkańców wpływ miały również wojny napoleońskie (1800-1815), powstania narodowe (1794, 1830-1831, 1846-1848, 1863-1864) oraz wojny światowe w XX wieku (1914-1918, 1939-1945). W tym okresie Leżajsk i okolica stały się bardzo zaniedbanym gospodarczo regionem. Dopiero wybudowanie linii kolejowej na przełomie XIX i XX wieku oraz odzyskanie  Niepodległości przez Polskę w 1918 r. przyniosły ze sobą ożywczy wiatr dla Ziemi Leżajskiej. Szczególnie zaś bliskość powstającego Centralnego Okręgu Przemysłowego w tej części Rzeczypospolitej.
Miasto Leżajsk posiada walory, które świadczą o jego galicyjskim, a zarazem kresowym charakterze. Nasze miasto i najbliższą okolicę zamieszkiwali Polacy, Rusini, Żydzi, Ormianie, Niemcy, Szwedzi i Tatarzy. Stąd też Leżajsk, to miasto wielokulturowe, gdzie obok tradycji rzymskokatolickiej, rozwijała się również kultura prawosławna, greckokatolicka, protestancka oraz żydowska. Ziemia Leżajska jest szczególnie uświęcona przez istnienie w tym zakątku kilku ważnych ośrodków religijnych. Mianowicie rozwinął się tu ruch pielgrzymkowy rzymskokatolicki (Cudowne Obrazy Matki Boskiej Pocieszenia Leżajskiej w Kościele Farnym i Bazylice OO. Bernardynów), greckokatolicki (Cudowna Ikona Matki Boskiej Leżajskiej w Cerkwi pw. Zaśnięcia NMP) i żydowski (Ohel Cadyka Elimelecha Weissbluma na żydowskim Kirkucie) oraz prawosławny (liczne cerkwie w miejscowościach za Sanem).
Przez stulecia obrządki religijne na Ziemi Leżajskiej żyły ze sobą, w symbiozie, względnej zgodzie i wzajemnym poszanowaniu tolerancji. Znane są liczne przypadki wspólnego obchodzenia świąt i uroczystości religijnych, gdzie pokolenia wiernych mimo różnic religijnych wspólnie modliły się w jednym obrządku. Istnieją również podania mówiące o wspólnym składaniu szacunku dla dostojników kościelnych i przełożonych gmin odwiedzających naszą okolicę.
Wydarzenia II wojny światowej przyniosły ze sobą pożogę wojenną, śmierć i zniszczenia mieszkańców oraz waśnie narodowe. Potworne zbrodnie hitlerowskich Niemiec niosły śmierć Polaków (pacyfikacja Leżajska 28 maja 1943 r.) i Żydów, a także współpraca Ukraińców z okupantem hitlerowskim dały się silnie odczuć na Ziemi Leżajskiej. Nacjonalizm ukraiński, szczególnie w postaci licznych zbrodni OUN-UPA oraz działań odwetowych polskiego podziemia, a także przesiedlenia związane z „Akcją Wisła” przyniosły ze sobą nieobliczalnie dotkliwe skutki dla polskiego i ukraińskiego narodu.
Po II wojnie światowej nakładem i staraniem mieszkańców oraz władz miasta Leżajska odbudowano, uprzemysłowiono, i unowocześniono nasze miasto.  Miasto jest ważnym centrum administracyjnym, gospodarczym, kulturalnym i oświatowym dla okolicznych miejscowości, posiada dogodne połączenia kolejowe i autobusowe z wieloma większymi miejscowościami w kraju. Leżajsk dzisiaj, dzięki zachowanym walorom przyrodniczym, zabytkowym, sakralnym, infrastrukturze turystycznej i imprezom kulturalnym (m.in. Międzynarodowy Festiwal Muzyki Organowej i Kameralnej) stanowi  wspaniałą atrakcję, cel wycieczek dla turystów, pielgrzymek dla pątników, miejsce wypoczynku dla wczasowiczów oraz  festiwali i koncertów dla melomanów.

Marian Matkowski

Menu

Copyright © 2013. PDDM  Rights Reserved.